Een goed aangemeten actief rolstoel is de basis voor een actief leven. Wie door zijn beperking een rolstoel nodig heeft, doet er daarom goed aan zich eerst te verdiepen in de eigenschappen en mogelijkheden van een rolstoel. Want er zijn veel verschillende modellen verkrijgbaar, met nog meer verschillende eigenschappen. Zo hebben het type en het ontwerp van de rolstoel grote invloed op het rijvermogen en de wend- en bestuurbaarheid van de stoel. Met andere woorden: de juiste rolstoel bepaalt voor een groot deel je vrijheid in het dagelijks leven.
Wanneer je een goed aangemeten stoel hebt en enige vaardigheden beheerst, zul je zien dat voorheen onoverkomelijke obstakels makkelijk te nemen zijn. Het is echter niet gegarandeerd dat je een actief rolstoel krijgt. Heb je de diagnose “volledig rolstoel gebonden”, dan is de kans groot dat je automatisch in aanmerking komt voor een actief rolstoel. Wanneer je “deels rolstoel gebonden” bent, krijg je mogelijk een stoel uit de categorie duw-rolstoelen. In dat geval zal het lastiger zijn om het plezier van rolstoel rijden te ervaren.
Het is dus belangrijk om ervoor te zorgen dat je de juiste stoel krijgt!
De informatie op onze website biedt je de eerste aanknopingspunten:
We adviseren om je daarna nog verder te verdiepen in wat er te koop is, want je keuze kun je de eerste vijf jaar meestal niet terugdraaien.
De Win-Waaier informeert kinderen en hun ouders over het aanvragen en gebruiken van een rolstoel.
De Win-Waaier bespreekt 4 thema’s:– Het verstrekkingsproces– Een nieuwe rolstoel– Rolstoelonderhoud– RolstoelvaardigheidBekijk de online versie.De fysieke waaier is uitverkocht.
Voor meer informatie over de afstelling van je rolstoel en jouw zithouding kun je ook terecht op www.checkjezit.nl. Het Wheelchair Skills Team heeft zijn kennis gedeeld met Check Je Zit en hoopt hiermee bij te dragen aan betere informatie over het aanvragen en instellen van rolstoelen.
We gaan ervan uit dat een rolstoel het verlengstuk van je lichaam wordt en dat je je er prettig in moet voelen. Dat helpt bij het ontwikkelen van je vaardigheid. En dat wil je natuurlijk als je besluit met de ‘borst’ vooruit door het leven te gaan.
Er zijn veel zaken waarover je kunt nadenken als je een nieuwe rolstoel aanschaft. In de volgende video legt Kees-Jan van der Klooster uit waar je op moet letten.
Lees je liever? De tekst hieronder zet alle eigenschappen nog eens op een rij.
DesignEr zijn talloze modellen rolstoelen in allerlei kleuren en varianten. Deze visuele eigenschappen zijn zeker niet onbelangrijk; het is heel goed mogelijk dat jij je goed voelt bij een bepaald model. En dat draagt dan weer aanzienlijk bij aan het accepteren van je ‘nieuwe lichaamsdeel’.
Wat ons betreft zijn de looks van je rolstoel dus zeker een factor om rekening mee te houden. Fabrikanten en importeurs van rolstoelen laten je graag de opties zien. Let op: dit is geen uitnodiging om dure opties te bestellen omdat je die toevallig cool vindt. Wij zijn wel van mening dat een gemeente ontvankelijk moet zijn voor het argument dat een rolstoel een verlengstuk is van je lichaam. Daarom zou het logisch zijn als de gemeente bijvoorbeeld een meerprijs voor een bepaalde kleur, hoepels of remmen honoreert, mits dit binnen het redelijke blijft. Een andere mogelijkheid is dat je zelf voor de opties betaalt.
Gewicht en afmetingenJe wilt een rolstoel graag zo compact en licht mogelijk houden. Dan is hij ook licht in gebruik en kan hi in kleine ruimten draaien en keren. Een wat kleinere rolstoel maakt soms nét het verschil of je wel of niet ergens naar binnen kunt. Daarnaast is een lichte compacte stoel handig te transporteren. Uiteraard is de grootte van de rolstoel ook afhankelijk van je lichaamsbouw.
Een vuistregel is dat een goed afgemeten actief stoel iets breder is dan de zitbreedte, plus maximaal 2 x 10cm voor de wielen. Bij een gemiddelde volwassene met een zitbreedte van 45-50cm is de rolstoel 65-70cm breed. Dit lijkt smal, maar een gemiddelde elektrische rolstoel is ook slechts 65-75cm breed.
Veelgebruikte materialen voor het frame zijn aluminium en titanium. Het gewicht van een frame zonder wielen varieert tussen de 4 en 15 kg. Meestal ligt het gewicht tussen de 8 en 12 kg. Bij een aluminium frame kan de kwaliteit en wanddikte van de buizen nog wel verschillen. Als algemene regel stellen wij: een stoel zwaarder dan 15kg is veel minder of zelfs helemaal niet geschikt voor optimaal zelfstandig gebruik.
Actief stoelen zijn er in twee soorten: rolstoelen met een vast frame en opvouwbare rolstoelen. Afhankelijk van het model kunnen beide typen stoelen meestal vrij compact worden gemaakt door de wielen af te koppelen. Maar heb je een héél kleine auto, dan kun je kiezen voor een volledig invouwbare rolstoel. Helaas zijn er van dit type maar weinig verschillende modellen beschikbaar.
De scherpte van een stoelHoe scherp staat je rolstoel, oftewel: hoe snel kiept je rolstoel achterover? Dit is afhankelijk van de positie van de assen. Hoe verder de assen naar achter gemonteerd staan, hoe meer gewicht er op de voorkant van de rolstoel komt te staan en hoe moeilijker het wordt om de rolstoel op zijn achterwielen te krijgen. Door de assen meer naar voren te plaatsen, komt er meer gewicht op de achterkant van de rolstoel en zal hij sneller kiepen. Daarbij kan één centimeter naar voren of achteren al een groot verschil maken voor de eigenschappen van de rolstoel.
Een veelgehoord argument om een rolstoel niet scherp af te stellen, is veiligheid (voorkomen dat je achteroverval). Wanneer de bestuurder echter met zijn volle gewicht vóór de assen zit, heeft dit verschillende nadelen. Als roller moet je dan met je armen achter je lichaam de wielen aandrijven, zodat je je kracht niet optimaal kunt gebruiken. Ook komt er meer druk op de voorwielen waardoor de stoel moeilijker te hanteren is: hij rolt zwaarder, draait minder makkelijk en de draaicirkel wordt groter.
Naarmate de stoel scherper staat, komt er tijdens het rijden minder druk op de voorwieltjes waardoor de stoel soepeler rolt en draait. Aan de andere kant: staat de stoel te scherp, dan zal hij te snel achterover kiepen. Redenen te over om de optimale scherpte van de stoel af te stemmen en in te stellen op jouw rijstijl en wensen. Bedenk hoe jij jouw stoel doorgaans gebruikt. Hang je veel naar voren of naar achteren, dan verplaats je je gewicht sterk ten opzichte van de as, waardoor het balanspunt verandert. Ook een tas die aan de achterkant van de rolstoel hangt, beïnvloedt het kiepen van de stoel.
Het anti-kiepwielWanneer je zelfstandig met je rolstoel over straat wilt, heb je van een anti-kiepwiel meestal meer last dan gemak. Het anti-kiepwiel beperkt de mate waarin de rolstoel achterover kan kiepen en dus hoe hoog de voorwielen de lucht in kunnen. Dit kan hinderlijk of zelfs gevaarlijk zijn wanneer je een stoep of drempel op- of afrijdt.Voor iemand die het balanceren met de rolstoel niet beheerst, zal een kiepwiel echter noodzakelijk blijven. Het is dan wel essentieel dat het anti-kiepwiel zo is gepositioneerd dat de voorwielen bij het kantelen van de stoel op een standaard stoep kunnen komen.
De wighoekDe wighoek is de hoek die de zitting en de rugleuning met elkaar maken. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, bepaalt niet een gordel maar de wighoek hoe stevig je in je stoel zit. Afhankelijk van je rompstabiliteit, kan een juiste wighoek voor stabiliteit in je zit zorgen. Bij weinig rompstabiliteit zal een kleine wighoek je steviger in je stoel laten zitten. Je schuift hierdoor vanzelf achter in je rolstoel, zodat je niet gauw voorover uit je rolstoel schuift of valt. Bij een grotere wighoek, van bijvoorbeeld 90 graden, zak je gemakkelijk onderuit in een passieve houding en ondervind je geen steun van je zit. Een kleine wighoek is voor bijna iedereen gewenst.
Naast een standaard rolstoel met wighoek, bestaat er ook nog de ergozit, een rolstoel met een horizontale zitting. Dit bevordert bekkenkanteling, waardoor je actiever blijft zitten.
Zithoogte en zitdiepteHoe hoog of diep je tussen de wielen zit, noemen we de zitdiepte. Wanneer je te hoog boven de wielen zit, kun je maar kleine slagen maken en slechts minimale kracht overbrengen. Ook wordt het lastiger om je balans te controleren. Ook te diep tussen je wielen zitten is niet praktisch: je kunt weliswaar langere slagen maken, maar dit kan een extra belasting zijn voor de schouders die je dan veel moet optrekken.Hoe bepaal je de ideale zit-diepte? Als je je armen langszij laat hangen, moeten je vingers ongeveer ter hoogte van de assen komen. Een andere methode is je armen 90 graden gebogen te houden. Als je ellebogen zich dan ongeveer 5 cm boven de banden bevinden, zit je goed.
Hoogte van de rugleuningHet is belangrijk dat een rugleuning ondersteuning biedt. Dat hoeft niet te betekenen dat deze hoog moet zijn. In sommige gevallen is een hoge of speciale ergonomische rugleuning noodzakelijk, maar een te hoge rugleuning beperkt de bewegingsvrijheid. Bovendien geeft een hoge rugleuning bij een goede rompstabiliteit te veel ondersteuning, waardoor de spieren in de onderrug verslappen.
Er bestaan veel soorten rugleuningen. De meest gangbare zijn die met spanbanden en rugflap. Heb je deze variant, span dan de spanbanden af en toe na. Want als je bovenste banden te los zijn, zak je gemakkelijk onderuit.Hoge ergonomische zittingen zijn vaak niet bevorderlijk voor je vrijheid van bewegen om de rolstoel optimaal te besturen.
Conclusie: voorzie de rolstoel van een goed ondersteunende, maar niet al te hoge rugleuning.
Plaatsing van de voorwielenVoorwielen kunnen grofweg op drie posities worden geplaatst, namelijk ver naar voren, onder de voetensteun en ver naar achteren.
Welke positie je kiest, is persoonlijk. Houd hierbij wel in je achterhoofd dat de kans groter is dat je voorover kantelt als je voorwielen achter de voetensteun staan. Dit kan gebeuren als je bijvoorbeeld tegen een opstaand randje botst. Wanneer de voorwielen vóór de voeten zijn geplaatst kun je vrijwel niet voorover kantelen.
Camberstand van de wielenDe camberstand is het aantal graden waaronder de wielen van de rolstoel staan, oftewel hoe schuin ze staan. Een sportrolstoel spant daarbij de kroon. Deze heeft vaak wel een camber van 15 tot 20 graden. Hoe groter de camber hoe makkelijker de rolstoel zal sturen, een groot voordeel tijdens het sporten. In het dagelijks leven is zoveel camber niet echt handig. Door de schuine stand van de wielen wordt de rolstoel al snel te breed voor een deuropening. Ook wordt het oppervlak dat je nodig hebt om te manoeuvreren veel groter. De meest gangbare camber-hoek voor een ADL-rolstoel ligt tussen de 0 en de 5 graden. Bij 0 graden is de stoel op zijn smalst maar heb je meer risico om een slag in een wiel te krijgen.
KussensDe stabiliteit van je zit wordt mede bepaald door je kussen, net zoals een steunzool in een schoen de stand van je voet bepaalt. De kussens zijn meestal gevuld met lucht of schuim. Probeer bij het passen diverse kussens uit in dezelfde rolstoelen om zo het meest geschikte kussen voor jou te vinden.
Banden, velgen en hoepelsOok bij banden en velgen valt er iets te kiezen. Als je je er een beetje in verdiept, zul je zien dat er veel soorten en maten zijn. Er zijn goede en minder goede banden en velgen op de markt. Ga je actief stoepen op en af dan is het fijn een goede velg te hebben en bij voorkeur niet een van slechte kwaliteit aluminium. Je hebt dan kans op een lekke band wanneer je bij het opgaan van de stoep net iets te wild of hard botst tegen de stoeprand.
Let op: zorg voor voldoende lucht in je banden. Een gemiddelde rolstoelband kan tussen de 4 en 9 bar (luchtdruk) verdragen. Als de banden te zacht zijn, wordt het veel zwaarder om te draaien en te rollen. Maar met een extreem harde band rijdt je weer niet zo comfortabel op straat. Optimaal is een bandenspanning van ongeveer 6 bar. Controleer regelmatig de bandenspanning en bespaar jezelf zo energie.
Hoepels zijn er ook in verschillende soorten. De meeste bestaan uit een ronde buis en zijn gemaakt van aluminium. Ook bestaan er hoepels met ergogrip, hierbij is de buis niet rond maar veelal wat dikker en min of meer ovaal. Sommige hoepels hebben een coating van rubber voor extra grip. Het nadeel is dat de hoepel niet lekker door de hand glijdt en bij wat hogere snelheid snel heet wordt bij het afremmen.Dit laatste gebeurt ook bij houten hoepels, die in de winter wel minder koud worden dan aluminium hoepels.
Disclaimer: De afbeeldingen van rolstoelen op deze pagina zijn niet gesponsord. Wij geloven dat veel merken in staat zijn om goede stoelen te leveren. Het is aan de gebruiker om de juiste stoel te kiezen. Wij streven ernaar geen partijen voor te trekken – wel komen bepaalde merken terug omdat zij een actieve leefstijl promoten en de gebruiker centraal stellen. Bent u fabrikant en mist u uw model(len) in de galerie? Of wilt u liever niet dat we uw model hier afbeelden? Neem dan contact met ons op.
In Nederland is het zo geregeld dat de gemeente een rolstoel verstrekt aan iedereen die een rolstoel nodig heeft voor dagelijks gebruik. Hiervoor heb je een medische verklaring nodig. Met deze verklaring kun je een aanvraag indienen bij het Wmo-loket van je gemeente. Het is erg belangrijk dat je je vooraf verdiept in de wereld van de rolstoel. Probeer je wensen en behoeften zo goed mogelijk in kaart te brengen en zorg dat je deze goed kunt onderbouwen.
Er zijn globaal twee manieren om een rolstoel te verkrijgen: in bruikleen via een hulpmiddelenleverancier, of via het Persoons Gebonden Budget (PGB). Als je een baan hebt, kun je via het UWV een extra rolstoel aanvragen voor op het werk.
Een rolstoel in bruikleenBij een rolstoel in bruikleen ga je met de leverancier kijken wat voor jou de meest adequate rolstoel is. Veelal krijg je keuze uit een vast pakket rolstoelen. Met goede argumentatie is het ook mogelijk om af te wijken van het standaardpakket. Het onderhoud van de gekozen rolstoel is voor rekening van de leverancier. Deze is ervoor verantwoordelijk dat de stoel in goede conditie blijft. In deze constructie betaalt de gemeente per maand een soort lease-bedrag aan de rolstoelleverancier. De stoel blijft eigendom van de leverancier, jij mag deze gebruiken. Mocht je verhuizen naar een gemeente met een andere leverancier, dan moet de nieuwe leverancier de stoel overnemen of deze moet worden ingeleverd bij de oude leverancier. In dit laatste geval moet je in je nieuwe gemeente opnieuw een aanvraag indienen voor een rolstoel. De ervaring is dat veel gemeentes en leveranciers de voorkeur geven aan laatstgenoemde optie en dat ze die soms ook presenteren als de enige optie. Dit is echter niet het geval: het PGB is de andere optie.
Een rolstoel via het PGBWanneer je goed weet wat je wilt en dit ook goed kunt onderbouwen, is het mogelijk om een stoel via een PGB te krijgen. Je kunt hiervoor kiezen als de gemeente en/of de leverancier bijvoorbeeld een rolstoel adviseert waar jij het niet mee eens bent en er naar jouw zin geen passende oplossing voorhanden is in de bruikleenconstructie. Let op: op het moment dat je voor de PGB-variant kiest, ben je zelf verantwoordelijk voor de kosten van het onderhoud. Het is daarom handig om je in te dekken tegen reparatie- en onderhoudskosten. Vraag de fabrikant of dealer om jou een onderhoudscontract voor de stoel aan te bieden (als ze dat niet uit zichzelf doen).
Om aanspraak te maken op een PGB moet je een persoonlijk plan te hebben met daarin je wensen/behoeften en argumentatie van je persoonlijke keuze. Mocht je nu nog steeds geen medewerking krijgen, dan kun je de Powerkaart op tafel leggen.
De powerkaartOmdat er in het verleden ervaringen zijn geweest waarbij gemeentes en leveranciers de PGB-optie voor de aanschaf van een rolstoel wilden uitsluiten, heeft Support Magazine de Powerkaart in het leven geroepen.
Uitgever Van Gaalen van Support Magazine: “De felgekleurde groene kaart is bedoeld voor mensen die graag hun eigen boontjes doppen. Ze kunnen, met de wet in de hand, een aanspraak maken op hun eigen keuzevrijheid. Het is een beetje zoals het rollende Tweede Kamerlid Otwin van Dijk laatst in ons blad zei: ‘je moet soms de blaren op je tong lullen om buiten het standaardpakket om te gaan, maar het lúkt je wel. Gebruikers hebben meer rechten en bevoegdheden dan ze zelf denken. Empowerment van de Wmo-cliënt is dus belangrijk.’ Met deze kaart willen wij die empowerment stimuleren.
Gebruikers kunnen de kaart gebruiken als reminder, of zo nodig onder de neus van de Wmo-ambtenaar houden om hem te overtuigen van hun recht op een persoonsgebonden budget. Niet om hem aan te vallen of te bekritiseren, maar om hem te helpen zijn cliënt van een passend hulpmiddel te voorzien. Dat is zijn wettelijk verplicht doel. Dat staat in de Wmo. Daarom is de kaart groen, en niet rood.”
De Wmo-Powerkaart schetst in heldere en begrijpelijke taal twee krachtige wetsartikelen die de Wmo-cliënt ten dienste staan. Dat zijn artikel 2.3.6 van de Wmo, dat het recht op een persoonsgebonden budget regelt, en artikel 2.3.2, dat je het recht geeft je eigen indicatie te schrijven in een zogeheten persoonlijk plan. De gemeente is verplicht naar dat plan te kijken.Voor meer informatie over het PGB kun je terecht op de website van Per Saldo.
